เนะขแมร์ อินไทยแลนด์

เนะขแมร์อินไทยแลนด์

ISBN 978-974-13-5746-8

หลากหลายมุมมองและเรื่องราวของปราสาทเขมรในเมืองไทย ตามใจ ตามอารมณ์

บรรณาธิการ เทพมนตรี ลิมปพยอม

ผู้เขียน วิสุทธิ์ ภิญโญวาณิชกะ / เทพมนตรี ลิมปพยอม / วรณัย พงศษชลาธร

พิมพ์รวมเล่มครั้งแรก ธันวาคม 2550

จำนวนพิมพ์ 2000 เล่ม

สำนักพิมพ์ มิวเซียม บุคส์

โดย บริษัท มิวเซียม ครีเอชั่น จำกัด

ชั้น 2 โรงแรมโซฟิเทล เซ็นทารา แกรนด์

1695 ถนนพหลโยทิน เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร 10900

โทร/โทรสาร 02 541 234 ต่อ 4566

www.museumshopbangkok.com

มีจำหน่ายที่ ซีเอ็ด บุคส์ / บี ทู เอส และร้านจำหน่ายหนังสือชั้นนำทั่วไป

ราคาเล่มละ 175 บาท

Continue reading

Posted in หนังสือ | Leave a comment

โบราณวัตถุ ภูมิปัญญาอดีต รากเหง้าทางวัฒนธรรม

โบราณวัตถุ

ุรีรัมย์ จังหวัดชายแดนทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ของประเทศไทย เป็นแหล่งอารยธรรมโบราณที่สำคัญ เพราะปรากฏว่ามี แหล่งโบราณคดี และโบราณวัตถุสถานกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป เช่น ชุมชนโบราณ ปราสาทหิน และแหล่งเตาเผา เป็นต้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้พบโบราณวัตถุเป็นจำนวนมาก มีทั้งพระพุทธรูป เทวรูป ใบเสมา และวัตถุอื่นๆ โบราณวัตถุบางส่วนได้นำไปเก็บรักษาไว้ตามพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติต่างๆ เช่น พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพิมาย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร เป็นต้น นอกจากนั้น ยังมีการจำหน่ายจ่ายแจกและสูญหาย บางชิ้นถูกนำออกไปยังต่างประเทศ ที่สามารถนำกลับคืนมาได้ก็มี และที่ไม่สามารถนำกลับคืนมาได้ก็มี ในที่นี้ขอนำเสนอโบราณวัตถุเพียงบางส่วนที่น่าสนใจ ดังนี้

1.พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์
พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์เป็นปฏิมากรรมที่เกี่ยวเนื่องในศาสนาพุทธ ลัทธิหินยานและมหายาน พบทั่วไป ที่น่าสนใจ ได้แก่พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์จากบ้านฝ้าย ต.ไทยสามัคคี อ. ลำปลายมาศ จ.บุรีรัมย์ ซึ่งนายเสนอ นาคินทรชาติ ขุดได้โดยบังเอิญ และได้มอบให้แก่พิพิธภัณฑสถานแห่งขาติพระนคร เมื่อเดือนมีนาคม พศ 2514 เป็นพระพุทธรูป 1 องค์ และพระโพธิสัตว์ 2 องค์ พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์ดังกล่าว มีรายละเอียด ดังนี้

Continue reading

Posted in บทความบุรีรัมย์ | 5 Comments

จำลองทับหลัง เรื่องของคุณค่าและความหมาย

ภาพปราสาทเมืองต่ำ

จริงอยู่ ในปัจจุบัน ศาสนสถานเหล่านั้น ไม่มีความสำคัญเหมือนในอดีตแล้ว แต่ความสำคัญในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติก็ยังมีอยู่ การนำสิ่งเหล่านี้มาประยุกต์ใช้ จึงต้องระมัดระวัง ใช้อย่างเข้าใจ ใช้อย่างเคารพ ใช้อย่างเห็นคุณค่าและความหมาย

เมื่อคราวก่อน ผมได้เขียนถึงกรมศิลปากรว่า ได้จำลองทับหลัง หน้าบัน และเสากรอบประตูของปราสาทเมืองต่ำ อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ แล้วนำของจำลองตั้งแสดงไว้ที่ประตูทางเข้าปราสาท ส่วนของจริงได้ย้ายไปไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งเรื่องนี้ไม่ค่อยมีใครทราบเหตุผล ก็ได้แต่สงสัยกัน และผมได้เสนอแนะกรมศิลปากรไปว่า ควรจะมีการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนทั่วไปได้เข้าใจร่วมกันถึงเหตุผลที่ต้อง จำลองโบราณวัตถุดังกล่าว ตลอดจนเหตุผลที่ต้องเคลื่อนย้ายโบราณวัตถุเหล่านั้นออกจากสถานที่จริง ซึ่งคงจะได้รับคำอธิบายที่ชัดเจนในไม่ช้านี้

และเนื่องจากอาจต้องพูดถึงเรื่องเหล่านี้อีกบ่อยๆ ก็อยากจะทบทวนว่า ทับหลัง หน้าบัน และเสากรอบประตูนั้น คืออะไร เป็นส่วนไหนของสถาปัตยกรรมทับหลัง คือ แผ่นหินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า วางทับอยู่บนกรอบประตูทางเข้าปราสาท ในสถาปัตยกรรมแบบเขมร ทับหลังนอกจากจะเป็นส่วนช่วยเสากรอบประตูรับน้ำหนักโครงสร้างส่วนบนแล้ว ยังช่วยลดขนาดความสูง ความกว้างของประตูทางเข้า ซึ่งมีผลต่อการรับน้ำหนัก และยังเป็นส่วนประดับตกแต่งที่สำคัญของประตูทางเข้าอีกด้วย ดังนั้น ทับหลังจึงได้รับการแกะสลักเป็นลวดลายและเรื่องราวต่างๆอย่างประณีตงดงาม และจากลวดลายและเรื่องราวที่แกะสลักบนทับหลังนี้เอง ได้เป็นเครื่องมือสำหรับการศึกษาค้นคว้าหาวิวัฒนาการของลวดลายเหล่านั้น จนสามารถนำมาใช้กำหนดอายุโบราณสถานเขมรได้อย่างถูกต้องแม่นยำ

Continue reading

Posted in บทความ 1 | Leave a comment

มารู้จักกู่สวนแตงกันเถอะ

มารู้จักกู่สวนแตงกันเถอะ

รศ.วิสุทธิ์ ภิญโญวาณิชกะ

เผยแพร่ใน สารประชาสัมพันธ์ สถาบันราชภัฏบุรีรัมย์ ปีที่ 23 ฉบับที่ 29 วันที่ 20-26 ตุลาคม 2541

บทนำ
เมื่อพูดถึงโบราณวัตถุสถานของจังหวัดบุรีรัมย์ ใครๆก็จะต้องนึกถึงปราสาทหินพนมรุ้ง ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์ หรือปราสาทเมืองต่ำ เพราะโบราณวัตถุสถานที่กล่าวมานั้น มีความสำคัญและมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันดีทั่วไป แต่ถ้าพูดถึงกู่สวนแตง ก็อาจจะมีคนงงกันบ้าง เพราะไม่ทราบว่า กู่สวนแตง คืออะไร อยู่ที่ไหน ทั้งนี้เพราะ กู่สวนแตง ไม่ค่อยมีชื่อเสียง ไม่มีความสำคัญ จึงไม่มีคนรู้จัก แต่ในความเป็นจริงแล้ว ไม่ว่าปราสาทหินพนมรุ้ง ปราสาทเมืองต่ำ หรือกู่สวนแตง ก็มีความสำคัญ ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน เพราะสิ่งเหล่านี้คือสมบัติทางวัฒนธรรมของชาติ ของจังหวัดบุรีรัมย์ เพียงแต่ว่ากู่สวนแตง ไม่ค่อยมีชื่อเสียงเท่านั้น

คำว่ากู่ เป็นภาษาอีสาน แปลว่าปรางค์ หรือปราสาท กู่สวนแตง ก็คือปราสาทซึ่งมีลักษณะเช่นเดียวกับปราสาทหินพนมรุ้ง และปราสาทเมืองต่ำ แต่กู่สวนแตง เป็นปราสาทขนาดเล็ก ไม่มีโคปุระหรือประตูทางเข้า ไม่มีกำแพงแก้ว และระเบียงคตเหมือนกับปราสาทเมืองต่ำ มีแต่่ปราสาทก่อด้วยอิฐ จำนวน 3 องค์ ตั้งเรียงกันเป็นแถว บนฐานศิลาแลงเดียวกัน โดยหันหน้าไปทางทิศตะวันออก บริเวณด้านหน้ามีบรรณาลัยก่อด้วยศิลาแลง 2 หลัง และสระน้ำโบราณ 1 สระ ซึ่งกรมศิลปากร ได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานและกำหนดเขต โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 52 ตอนที่ 75 วันที่ 8 มีนาคม 2478 และเล่มที่ 98 ตอนที่ 104 วันที่ 30 มิถุนายน 2524 ครอบคลุมเนื้อที่ 5 ไร่ 2 งาน 42 ตารางวา และขณะนี้ กรมศิลปากรกำลังดำเนินการบูรณะปฏิสังขรณ์ โดยจ้างบริษัทไพรลดาดำเนินการ ในวงเงินงบประมาณ 200,000 บาท ซึ่งจะแล้วเสร็จในปีงบประมาณ 2541 นี้
Continue reading

Posted in บุรีรัมย์ (บทความ) | Leave a comment

พระพิฆเนศวร


พระพิฆเนศวร

เทพแห่งความสำเร็จ

พระพิฆเนศวร, พระพิฆเนศ, หรือ คณปติ และมีพระนามอื่นๆอีกมากมาย เป็นเทพเจ้าในศาสนาพราหม์หรือฮินดู เป็นเทพแห่งความรู้ เป็นผู้มีปัญญาเป็นเลิศ ปราดเปรื่องในศิลปวิทยาทุกแขนง เป็นเทพแห่งอุปสรรค์ทั้งปวง อาจบันดาลให้เกิดอุปสรรค์ หรือทำลายได้ หมายความว่าสามารถขจัดอุปสรรค์ต่างๆให้กับการกระทำที่ดีงาม และสร้างอุปสรรค์ขัดขวางการกระทำและความคิดที่ชั่วร้าย

Continue reading

Posted in เทพเจ้าฮินดู | Leave a comment

ปราสาทเขาน้อย ตัวอย่างการทำร้ายโบราณสถาน

ปราสาทเขาน้อย

ตัวอย่างการทำร้ายโบราณสถาน

รศ.วิสุทธิ์  ภิญโญวาณิชกะ

พิมพ์เผยแพร่ใน  สยามรัฐรายวัน วันที่ 17  กุมภาพันธ์  2541

“ความกระตือรือร้นแต่แรกที่จะไปดูปราสาทเขา น้อยก็เลยหมดไป เพราะปราสาทดังกล่าว คงไม่หลงเหลือวิญญาณที่แท้จริงให้ได้ชื่นชมอีกต่อไปแล้ว”

ผม กับอาจารย์เทพมนตรี ลิมปพยอม ประธานชมรมอนุรักษ์โบราณวัตถุและสิ่งแวดล้อม จังหวัดพระนครศรีอยุธยาและคุณประยุกต์ บุนนาค จากหนังสือพิมพ์สยามรัฐ ได้ไปชมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี จังหวังปราจีนบุรี ก็ตั้งใจว่าจะไปดูทับหลังของปราสาทเขาน้อย จังหวัดสระแก้ว (แต่เดิมอยู่ในเขตจังหวัดปราจีนบุรี) ที่จัดแสดงเป็นการถาวรไว้ที่นั่น ทับหลังชุดนี้เคยนำไปจัดนิทรรศการพิเศษเนื่องในวันอนุรักษ์มรดกไทยปีพุทธ ศักราช 2533 เรื่องปราสาทเขาน้อง จังหวัดปราจีนบุรี ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนครเมื่อระหว่างวันที่ 4 เมษายน – 31 พฤษภาคม 2533
ส่วนปราสาทเขาน้องที่ตั้งอยู่บนยอดภูเขาน้อย ในเขตหมู่ 1 ตำบลคลองคลองน้ำใส อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว ใกล้เขตชายแดนไทย – กัมพูชานั้น พวกเรายังไม่ได้ไปดู เนื่องจากอยู่ไกล เวลาไม่พอ ฉะนั้น วันนี้ จะยังไม่พูดถึงปราสาทเขาน้อย แต่จะพูดถึงทับหลังที่ได้ไปดูมา

ทับหลังของปราสาทเขาน้อยที่จัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรีนั้น มีทั้งหมด 5 ชิ้น บางชิ้นสีเขียว บางชิ้นสีขาวแต่ละชิ้นมีความงามสดุดตาสดุดใจ ผู้หลงใหลในศิลปะร่วมแบบเขมรในประเทศไทยเป็นอย่างยิ่ง จะขอกล่าวรายละเอียดของทับหลังทั้ง 5 ชิ้น แต่พอสังเขป ดังนี้

Continue reading

Posted in บทความ 1 | Leave a comment

พระพุทธรูปสมัยทวารวดี ที่เก่าที่สุดในประเทศไทย

พระพุทธรูปสมัยทวารวดีที่เก่าที่สุดในประเทศไทย พบที่บุรีรัมย์

สิ่งที่น่าภาคภูมิใจของชาวบุรีรัมย์อีกสิ่งหนึ่งนอกจากปราสาทหินพนมรุ้ง ปราสาทหินเมืองต่ำ แหล่งเตาเผาบ้านกรวด และชุมชนโบราณเป็นร้อยๆแห่ง ก็คือ พระพุทธรูปศิลาปางสมาธินาคปรกสมัยทวารวดีที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย  พบที่บ้านเมืองฝ้าย อำเภอหนองหงส์ จังหวัดบุรีรัมย์

พระพุทธรูปศิลาที่บ้านเมืองฝ้าย ได้ถูกโจรกรรมไปจากบ้านเมืองฝ้าย ต่อมาเจ้าหน้าที่สามารถติดตามคืนมาได้ที่บ้านหินดาด ตำบลหินดาด อำเภอห้วยแถลง จังหวัดนครราชสีมา แต่น่าเสียดายที่ตอนนั้นไม่ได้นำกลับคืนมาไว้ที่เดิม คงประดิษฐานไว้ที่มนฑป วัดอุทัยมัคคาราม ตำบลหินดาดจนถึงปัจจุบัน

พระพุทธรูปจากบ้านเมืองฝ้าย  มีขนาดหน้าตักกว้าง .67 เมตร สูง 1.65 เมตร (รวมทั้งฐานและเดือย) แกะสลักแบบนูนสูงด้วยหินทราย คือแกะสลักให้องค์พระนูนสูงเด่นชัดขึ้นมาจากพื้น เป็นพระพุทธรูปปางสมาธินาคปรก นั่งขัดสมาธิราบ เหนือขนดนาคสามชั้น ส่วนที่เป็นเศียรนาคชำรุดหักหายไปเหลือเพียงบางส่วน มีพระพุทธลักษณะโดยรวม ดังนี้

พระวรกายอวบ ห่มจีวรแบบเฉียงบางแนบพระองค์ ไม่มีริ้ว ขอบจีวรเป็นเส้นพาดผ่านพระอุระ ทิ้งชายพาดไปเบื้องหลัง จึงไม่ปรากฏชายจีวรเหนือพระอังสาซ้ายทางด้านหน้า มีขอบจีวรพาดเหนือพระเพลาซ้ายย้อยลงมาเป็นวงโค้งรอบรอยพับด้านในขอบพระชงฆ์ ส่วนขอบสบงด้านบนเป็นเส้นนอน มองเห็นได้ที่บั้นพระองค์ ขอบล่างปรากฏอยู่บนพระชงฆ์เหนือข้อพระบาทเล็กน้อย

Continue reading

Posted in บทความบุรีรัมย์ | 11 Comments

สิม : สถาปัตยกรรมพื้นบ้านอีสาน

สิม : สถาปัตยกรรมพื้นบ้านอีสาน

รศ.วิสุทธิ์ ภิญโญวาณิชกะ

ศาสนาคารที่เกี่ยวเนื่องในพระพุทธศาสนานั้น มีหลายประเภทตามลักษณะของประโยชน์ใช้สอย เช่น พระอุโบสถ หรือโบสถ์ ใช้ทำกิจกรรมของสงฆ์ ศาลาการเปรียญ ใช้ทำกิจกรรมทั่วๆไป หอไตร ใช้เก็บคัมภีร์ทางศาสนา เป็นต้น ศาสนาคารเหล่านี้มีความสำคัญลดหลั่นกันไป ที่สำคัญมากน่าจะได้แก่พระอุโบสถ เพราะใช้เป็นที่ทำสัฆกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การอุปสมบท


พระอุโบสถ มีทั้งขนาดใหญ่และเล็ก ปัจจุบันมีความสำคัญมาก เพราะเป็นอาคารประธานของวัด แทนสถูปเจดีย์ และวิหารที่เคยมีความสำคัญและเป็นประธานของวัดมาก่อน พระอุโบสถทั่วไป จะสร้างด้วยไม้หรือก่ออิฐถือปูน เป็นอาคารที่มีผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีประตูทางเข้าทางด้านหน้าและด้านหลัง ด้านข้างมีหน้าต่าง ภายในทำเป็นฐานชุกชีประดิษฐานพระพุทธรูปประธาน
ในภาคอีสาน พระอุโบสถจะเรียกกันว่า “สิม” ซึ่งเป็นรูปของเสียงที่กร่อนมาจากคำว่า “สีมา” ซึ่งหมายถึงเขตหรืออาณาเขตที่กำหนดขึ้น เพื่อใช้ทำกิจกรรมในพระพุทธศาสนา

พระอุโบสถ หรือสิมอีสาน เป็รนอาคารขนาดเล็ก มีสัดส่วน ทรวดทรง การตกแต่งภายนอก ภายในเพื่อความสวยงาม การเลือกใช้วัสดุที่มีในท้องถิ่น ตลอดจนใช้โครงสร้าง มีลักษณะที่ค่อนข้างลงตัว คือ ทุกอย่างดูพอดี พอเหมาะ ไม่เล็ก ไม่ใหญ่เกินไป เป็นลักษณะของสถาปัตยกรรมพื้นบ้านอีสานที่มีรูปแบบเรียบง่าย หนักแน่น มีพลัง มีความสมถะ ส่อคุณลักษณะแห่งความจริงใจ อันเป็นคุณสมบัติเด่นของชาวอีสาน

Continue reading

Posted in บทความบุรีรัมย์ | 1 Comment

อาจารย์ปู่

อาจารย์ปู่

รศ.วิสุทธิ์  ภิญโญวาณิชกะ

ภาพ : อรรถกานต์ เอกศิลป์บุรีรัมย์

“วันหยุดนี้เราจะไปเที่ยวแบบ”วันเดย์ทัวร์”ที่ไหนกันดี” อาจารย์ส่งเสริมหัวหน้าโปรแกรมวิชาออกแบบนิเทศศิลป์ปรารภกับอาจารย์ในโปรแกรมฯ
อาจารย์บำรุง สอนวิชาประวัติศาสตร์ที่เพิ่งบรรจุมาใหม่ หลุดปากออกมาโดยไม่ได้คิดว่า “พนมรุ้ง”
อาจารย์หลายคนที่นั่งอยู่ในห้องรับแขก อาคารศิลปะดนตรี นาฏศิลป์หลังใหม่ ตามโครงการจัดตั้งคณะศิลปกรรมศาสตร์ ที่ทั้ง ศิลปะ ดนตรี นาฏศิลป์ ยังตกลงกันไม่ชัดเจนว่าจะเอาอย่างไร หันไปมองเป็นจุดเดียวกัน
อาจารย์พัฒนา สอนวิชาคอมพิวเตอร์กราฟฟิค ที่เพิ่งบรรจุใหม่อีกคน แย้งขึ้นว่า “เราจะไปเที่ยวไม่ได้ไปทัศนศึกษา “พนมรุ้ง..รึ..น่าเบื่อจะตาย” !
อาจารย์บำรุงที่เสนอว่า ไปพนมรุ้ง นั่งก้มหน้านิ่งอย่างรู้สึกผิด
ส่วนอาจารย์ส่งเสริม นั่งจิบกาแฟเฉย ไม่ปริปากพูดอะไร คงปล่อยให้ว่ากันไป
“ทำงานหนักมาตั้งห้าวันแล้ว ไปเที่ยวที่สบายๆ สักแห่งก็ดี อาจารย์อีกคนออกความเห็น ซึ่งทำให้อาจารย์หลายคนในห้องดูหน้าตาสดใสขึ้น
“น่าจะเป็นทะเล หรือไม่ก็น้ำตก ร้อนๆ อย่างนี้” อาจารย์อีกท่านหนึ่งเสริม
“หัวหิน เป็นไง” อาจารย์พัฒนา ระบุสถานที่ท่องเที่ยว
“ไกลไป วันเดียวไปไม่ทันหรอก” อาจารย์ที่รู้เส้นทางดีขัดขึ้น
“งั้น “เกาะเสม็ด ระยอง” ไม่ไกลเกินไปด้วย” ส่วนอาจารย์อีกคนว่า “แค่เขื่อนลำนางรองก็พอ”
ก็อภิปรายกันอยู่นานพอสมควร แต่สรุปอะไรไม่ได้
อาจารย์รักษา หรือที่พวกเราชอบเรียกกันว่าอาจารย์ปู่ เป็นอาจารย์อาวุโส ซึ่งจะเกษียรในอีกสองปีข้างหน้าสอนวิชาประวัติศาสตร์ศิลป์ เปรยขึ้นว่า “ไปพนมรุ้งก็ดีเหมือนกัน”
เท่านั้นเอง อาจารย์ทุกคนก็นิ่งเงียบกันหมด ไม่มีใครออกความเห็นเป็นอย่างอื่นเลย ถึงแม้จะไม่ค่อยสบอารมณ์นัก
เหมือนเดิม เสียงเดียวชนะขาด นี่มันอะไรกันวะ ! อาจารย์อีกคนสบถในใจ

“ทนไปอีกสองปี เดี๋ยวแกก็ไปแล้วล่ะ” อาจารย์พัฒนาหันไปกระซิบที่ข้างหูอาจารย์อีกคน ซึ่งพยักหน้ารับแสดงว่าเห็นคล้อยตามด้วย

สุดท้าย อาจารย์ส่งเสริม สรุปว่า เราจะไปพนมรุ้งกัน

Posted in เรื่องสั้น | Tagged | Leave a comment

แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง

]

Posted in แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง | Leave a comment