วิสุทธิ์ ภิญโญวาณิชกะ

โบราณวัตถุ

บุรีรัมย์ จังหวัดชายแดนทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ของประเทศไทย เป็นแหล่งอารยธรรมโบราณที่สำคัญ เพราะปรากฏว่ามี แหล่งโบราณคดี และโบราณวัตถุสถานกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป เช่น ชุมชนโบราณ ปราสาทหิน และแหล่งเตาเผา เป็นต้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้พบโบราณวัตถุเป็นจำนวนมาก มีทั้งพระพุทธรูป เทวรูป ใบเสมา และวัตถุอื่นๆ โบราณวัตถุบางส่วนได้นำไปเก็บรักษาไว้ตามพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติต่างๆ เช่น พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพิมาย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร เป็นต้น นอกจากนั้น ยังมีการจำหน่ายจ่ายแจกและสูญหาย บางชิ้นถูกนำออกไปยังต่างประเทศ ที่สามารถนำกลับคืนมาได้ก็มี และที่ไม่สามารถนำกลับคืนมาได้ก็มี ในที่นี้ขอนำเสนอโบราณวัตถุเพียงบางส่วนที่น่าสนใจ ดังนี้

1.พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์
พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์เป็นปฏิมากรรมที่เกี่ยวเนื่องในศาสนาพุทธ ลัทธิหินยานและมหายาน พบทั่วไป ที่น่าสนใจ ได้แก่พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์จากบ้านฝ้าย ต.ไทยสามัคคี อ. ลำปลายมาศ จ.บุรีรัมย์ ซึ่งนายเสนอ นาคินทรชาติ ขุดได้โดยบังเอิญ และได้มอบให้แก่พิพิธภัณฑสถานแห่งขาติพระนคร เมื่อเดือนมีนาคม พศ 2514 เป็นพระพุทธรูป 1 องค์ และพระโพธิสัตว์ 2 องค์ พระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์ดังกล่าว มีรายละเอียด ดังนี้

Continue reading →

Share on Facebook

พระพุทธรูปสมัยทวารวดีที่เก่าที่สุดในประเทศไทย พบที่บุรีรัมย์

สิ่งที่น่าภาคภูมิใจของชาวบุรีรัมย์อีกสิ่งหนึ่งนอกจากปราสาทหินพนมรุ้ง ปราสาทหินเมืองต่ำ แหล่งเตาเผาบ้านกรวด และชุมชนโบราณเป็นร้อยๆแห่ง ก็คือ พระพุทธรูปศิลาปางสมาธินาคปรกสมัยทวารวดีที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย  พบที่บ้านเมืองฝ้าย อำเภอหนองหงส์ จังหวัดบุรีรัมย์

พระพุทธรูปศิลาที่บ้านเมืองฝ้าย ได้ถูกโจรกรรมไปจากบ้านเมืองฝ้าย ต่อมาเจ้าหน้าที่สามารถติดตามคืนมาได้ที่บ้านหินดาด ตำบลหินดาด อำเภอห้วยแถลง จังหวัดนครราชสีมา แต่น่าเสียดายที่ตอนนั้นไม่ได้นำกลับคืนมาไว้ที่เดิม คงประดิษฐานไว้ที่มนฑป วัดอุทัยมัคคาราม ตำบลหินดาดจนถึงปัจจุบัน

พระพุทธรูปจากบ้านเมืองฝ้าย  มีขนาดหน้าตักกว้าง .67 เมตร สูง 1.65 เมตร (รวมทั้งฐานและเดือย) แกะสลักแบบนูนสูงด้วยหินทราย คือแกะสลักให้องค์พระนูนสูงเด่นชัดขึ้นมาจากพื้น เป็นพระพุทธรูปปางสมาธินาคปรก นั่งขัดสมาธิราบ เหนือขนดนาคสามชั้น ส่วนที่เป็นเศียรนาคชำรุดหักหายไปเหลือเพียงบางส่วน มีพระพุทธลักษณะโดยรวม ดังนี้

พระวรกายอวบ ห่มจีวรแบบเฉียงบางแนบพระองค์ ไม่มีริ้ว ขอบจีวรเป็นเส้นพาดผ่านพระอุระ ทิ้งชายพาดไปเบื้องหลัง จึงไม่ปรากฏชายจีวรเหนือพระอังสาซ้ายทางด้านหน้า มีขอบจีวรพาดเหนือพระเพลาซ้ายย้อยลงมาเป็นวงโค้งรอบรอยพับด้านในขอบพระชงฆ์ ส่วนขอบสบงด้านบนเป็นเส้นนอน มองเห็นได้ที่บั้นพระองค์ ขอบล่างปรากฏอยู่บนพระชงฆ์เหนือข้อพระบาทเล็กน้อย

Continue reading →

Share on Facebook

สิม : สถาปัตยกรรมพื้นบ้านอีสาน

รศ.วิสุทธิ์ ภิญโญวาณิชกะ

ศาสนาคารที่เกี่ยวเนื่องในพระพุทธศาสนานั้น มีหลายประเภทตามลักษณะของประโยชน์ใช้สอย เช่น พระอุโบสถ หรือโบสถ์ ใช้ทำกิจกรรมของสงฆ์ ศาลาการเปรียญ ใช้ทำกิจกรรมทั่วๆไป หอไตร ใช้เก็บคัมภีร์ทางศาสนา เป็นต้น ศาสนาคารเหล่านี้มีความสำคัญลดหลั่นกันไป ที่สำคัญมากน่าจะได้แก่พระอุโบสถ เพราะใช้เป็นที่ทำสัฆกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การอุปสมบท

พระอุโบสถ มีทั้งขนาดใหญ่และเล็ก ปัจจุบันมีความสำคัญมาก เพราะเป็นอาคารประธานของวัด แทนสถูปเจดีย์ และวิหารที่เคยมีความสำคัญและเป็นประธานของวัดมาก่อน พระอุโบสถทั่วไป จะสร้างด้วยไม้หรือก่ออิฐถือปูน เป็นอาคารที่มีผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีประตูทางเข้าทางด้านหน้าและด้านหลัง ด้านข้างมีหน้าต่าง ภายในทำเป็นฐานชุกชีประดิษฐานพระพุทธรูปประธาน
ในภาคอีสาน พระอุโบสถจะเรียกกันว่า “สิม” ซึ่งเป็นรูปของเสียงที่กร่อนมาจากคำว่า “สีมา” ซึ่งหมายถึงเขตหรืออาณาเขตที่กำหนดขึ้น เพื่อใช้ทำกิจกรรมในพระพุทธศาสนา

พระอุโบสถ หรือสิมอีสาน เป็รนอาคารขนาดเล็ก มีสัดส่วน ทรวดทรง การตกแต่งภายนอก ภายในเพื่อความสวยงาม การเลือกใช้วัสดุที่มีในท้องถิ่น ตลอดจนใช้โครงสร้าง มีลักษณะที่ค่อนข้างลงตัว คือ ทุกอย่างดูพอดี พอเหมาะ ไม่เล็ก ไม่ใหญ่เกินไป เป็นลักษณะของสถาปัตยกรรมพื้นบ้านอีสานที่มีรูปแบบเรียบง่าย หนักแน่น มีพลัง มีความสมถะ ส่อคุณลักษณะแห่งความจริงใจ อันเป็นคุณสมบัติเด่นของชาวอีสาน

Continue reading →

Share on Facebook