เศียรพระพุทธรูปหินทราย วัดมหาธาตุ อยุธยา
แหวกม่านหมอกที่พร่ามัว
สู่ … นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาน : มรดกโลก
The Historic City of Ayutthaya : The World Heritage
รศ.วิสุทธิ์ ภิญโญวาณิชกะ
หนังสือที่ระลึกฉลอง อยุธยามรดกโลก 2537 : 60 – 75
บทนำ
จะเนื่องด้วยสาเหตุอะไรก็ตาม เรื่องราวของนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ซึ่งได้รับการยกย่องและขึ้นบัญชีเป็นมรดกโลกตั้งแต่ปี พ.ศ. 2534 จากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ ( UNESCO ) ยังมิได้รับรู้กันอย่างแพร่หลายเท่าที่ควร ถึงแม้ว่าจะได้จัดให้มีการเฉลิมฉลองกันไปครั้งหนึ่งแล้วและจะมีการฉลองกันอีกเป็นครั้งที่สองในวันที่ 13 – 19 ธันวาคม 2537 ที่จะถึงนี้ก็ตาม
นอกจากจะมิได้รับรู้กันอย่างแพร่หลายแล้วหน่วยงานที่เกี่ยวข้องซึ่งได้แก่จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเองในฐานะเป็นเจ้าของพื้นที่ กรมศิลปากรในฐานะผู้รับผิดชอบด้านโบราณสถานของชาติ สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อมอันเป็นหน่วยงานร่วมรับผิดชอบด้านสิ่งแวดล้อม การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ในฐานะส่งเสริมการท่องเที่ยว ฯลฯ หน่วยงานเหล่านี้ยังได้สร้างความสับสนให้เกิดขึ้นในหมู่ประชาชนชาวไทยทั่วไป โดยการประชาสัมพันธ์ให้เข้าใจไขว้เขวไปว่า อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาได้รับการขึ้นบัญชีเป็นมรดกโลก ทั้ง ๆ ที่ความเป็นจริง นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ต่างหากที่ได้รับการขึ้นบัญชี ส่วนอุทยานประวัติศาสตร์ฯ นั้น เป็นเพียงเนื้อที่ส่วนหนึ่งในนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาเท่านั้น
และเนื่องจากความสับสนที่เกิดขึ้นจากการได้รับข้อมูลที่ผิดเพี้ยนไป รวมทั้งแผน แม่บท ฯ ที่ทำไว้ก่อนที่นครประวัติศาสตร์อยุธยาจะได้รับการขึ้นบัญชีเป็นมรดกโลก ที่มุ่งเน้นเฉพาะการพัฒนาอุทยานประวัติศาสตร์ ฯ เป็นส่วนใหญ่ จึงมิได้สนใจพื้นที่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์อื่นโดยรอบ จนเป็นเหตุให้มีการบุกรุกทำลายสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์และโบราณสถานไปเป็นจำนวนมาก ทำให้ไม่สามารถรักษาความเป็นนครประวัติศาสตร์เอาไว้ได้ ซึ่งอาจเป็นเหตุให้องค์การยูเนสโก ลบบัญชีรายชื่อออกไปจากมรดกโลกตามที่เป็นข่าวในสื่อมวลชนทั่วไปในขณะนี้
เพื่อความกระจ่างในบางจุด ผู้เขียนขอเสนอเรื่องราวของนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยามรดกโลก เพื่อเป็นแนวทางในการสร้างความเข้าใจร่วมกัน ดังนี้
