Category Archives: บทความ 1

จริงอยู่ ในปัจจุบัน ศาสนสถานเหล่านั้น ไม่มีความสำคัญเหมือนในอดีตแล้ว แต่ความสำคัญในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติก็ยังมีอยู่ การนำสิ่งเหล่านี้มาประยุกต์ใช้ จึงต้องระมัดระวัง ใช้อย่างเข้าใจ ใช้อย่างเคารพ ใช้อย่างเห็นคุณค่าและความหมาย เมื่อคราวก่อน ผมได้เขียนถึงกรมศิลปากรว่า ได้จำลองทับหลัง หน้าบัน และเสากรอบประตูของปราสาทเมืองต่ำ อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ แล้วนำของจำลองตั้งแสดงไว้ที่ประตูทางเข้าปราสาท ส่วนของจริงได้ย้ายไปไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งเรื่องนี้ไม่ค่อยมีใครทราบเหตุผล ก็ได้แต่สงสัยกัน และผมได้เสนอแนะกรมศิลปากรไปว่า ควรจะมีการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนทั่วไปได้เข้าใจร่วมกันถึงเหตุผลที่ต้อง จำลองโบราณวัตถุดังกล่าว ตลอดจนเหตุผลที่ต้องเคลื่อนย้ายโบราณวัตถุเหล่านั้นออกจากสถานที่จริง ซึ่งคงจะได้รับคำอธิบายที่ชัดเจนในไม่ช้านี้ และเนื่องจากอาจต้องพูดถึงเรื่องเหล่านี้อีกบ่อยๆ ก็อยากจะทบทวนว่า ทับหลัง หน้าบัน และเสากรอบประตูนั้น คืออะไร เป็นส่วนไหนของสถาปัตยกรรมทับหลัง คือ แผ่นหินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า วางทับอยู่บนกรอบประตูทางเข้าปราสาท ในสถาปัตยกรรมแบบเขมร ทับหลังนอกจากจะเป็นส่วนช่วยเสากรอบประตูรับน้ำหนักโครงสร้างส่วนบนแล้ว ยังช่วยลดขนาดความสูง … Continue reading →

Share on Facebook

ปราสาทเขาน้อย ตัวอย่างการทำร้ายโบราณสถาน รศ.วิสุทธิ์  ภิญโญวาณิชกะ พิมพ์เผยแพร่ใน  สยามรัฐรายวัน วันที่ 17  กุมภาพันธ์  2541 “ความกระตือรือร้นแต่แรกที่จะไปดูปราสาทเขา น้อยก็เลยหมดไป เพราะปราสาทดังกล่าว คงไม่หลงเหลือวิญญาณที่แท้จริงให้ได้ชื่นชมอีกต่อไปแล้ว” ผม กับอาจารย์เทพมนตรี ลิมปพยอม ประธานชมรมอนุรักษ์โบราณวัตถุและสิ่งแวดล้อม จังหวัดพระนครศรีอยุธยาและคุณประยุกต์ บุนนาค จากหนังสือพิมพ์สยามรัฐ ได้ไปชมพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี จังหวังปราจีนบุรี ก็ตั้งใจว่าจะไปดูทับหลังของปราสาทเขาน้อย จังหวัดสระแก้ว (แต่เดิมอยู่ในเขตจังหวัดปราจีนบุรี) ที่จัดแสดงเป็นการถาวรไว้ที่นั่น ทับหลังชุดนี้เคยนำไปจัดนิทรรศการพิเศษเนื่องในวันอนุรักษ์มรดกไทยปีพุทธ ศักราช 2533 เรื่องปราสาทเขาน้อง จังหวัดปราจีนบุรี ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนครเมื่อระหว่างวันที่ 4 เมษายน – 31 พฤษภาคม … Continue reading →

Share on Facebook

บ้านมีไฟและโรงพยาบาล ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรือภาคอีสานของประเทศไทย โดยเฉพาะอีสานใต้ ที่มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศกัมพูชาหรือราชอาณาจักรเขมรในอดีต เป็นบริเวณที่พบสถาปัตยกรรมที่สร้างด้วยหินทราย ศิลาแลง และอิฐ มีรูปแบบของศิลปะเขมร หรือที่เรียกว่าปราสาทหิน ในจังหวัดต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก เช่น ปราสาทหินพนมรุ้ง อ. เฉลิมพระเกียรติ จ.บุรีรัมย์ ปราสาทหินพิมาย อ.พิมาย จ.นครราชสีมา และปราสาทสระกำแพงใหญ่ อ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีสะเกษ เป็นต้น นอกจากนั้นยังพบปราสาทขนาดเล็กสร้างด้วยศิลาแลงและหินทราย ที่เรียกว่าที่พักคนเดินทาง หรือธรรมศาลา และโรงพยาบาลหรืออโรคยาศาล ที่เรียกว่ากุฏิฤาษีหรือกู่ฤาษี เช่น ปราสาทตาเมือน อ.กาบเชิง จ.สุรินทร์ ซึ่งเป็นที่พักคนเดินทาง และ กู่ฤาษีจอมพระ อ.จอมพระ จ.สุรินทร์ กู่สันตรัตน์ อ.นาดูน … Continue reading →

Share on Facebook

ฌฺมัวะปราซาดทมอฺ(ชื่อปราสาท) รศ.วิสุทธิ์  ภิญโญวาณิชกะ ภาพ : ปราสาทเขาน้อย  จังหวัดสระแก้ว “ในอดีต ปราสาทที่ได้เอ่ยนามมาแล้วนั้น ล้วนมีความสำคัญ เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของผู้เสื่อมใสศรัทธา มีผู้คนดูแลรักษาเป็นจำนวนมาก แต่ในปัจจุบันปรากฏว่า ปราสาทเหล่านั้นอยู่ในสภาพปรักหักพัง ขาดคนเอาใจใส่ดูแลรักษา อาจทำให้มองเห็นสัจธรรมของความเจริญรุ่งเรืองและความเสื่อมของอำนาขและความดับสูญของสรรพสิ่งทั้งปวง” ปัญหาสำคัญประการหนึ่งของผู้ที่ไม่รู้ภาษาเขมร แต่สนใจศึกษาศิลปะเขมร และสถาปัตยกรรมร่วมแบบเขมรในประเทศไทยหรือปราสาทหิน ก็คือ ชื่อปราสาท ทั้งนี้เพราะชื่อปราสาทต่างๆ ที่ตั้งกระจัดกระจายอยู่ทั่วไปทางภาคอีสานโดยเฉพาะอย่างยิ่งอีสานตอนใต้นั้น มาจากหลายภาษา มีทั้งภาษาไทย ภาษาลาว ภาษาเขมร ภาษาส่วยและภาษาท้องถิ่น บางชื่อก็มาจากต่างภาษาผสมกัน จึงทำให้จำยาก ออกเสียงลำบาก และไม่เข้าใจความหมายของชื่อเหล่านั้น แต่อย่างไรก็ตาม ชื่อของปราสาทส่วนใหญ่จะเป็นภาษาไทย ส่วนที่เป็นภาษาลาว ก็เข้าใจได้ง่าย เพราะภาษาคล้ายคลึงกัน และคุ้นเคยดีอยู่แล้ว แต่ซื่อที่เป็นภาษาเขมร เช่น … Continue reading →

Share on Facebook